Hij is soms warm, soms koud. Hier is waarom dat zo verslavend is.

Wat is intermitterende bekrachtiging?

Intermitterende bekrachtiging is een begrip uit de gedragspsychologie. Het beschrijft een situatie waarin een beloning onregelmatig wordt gegeven: soms wel, soms niet, zonder voorspelbaar patroon. De Amerikaanse psycholoog B.F. Skinner ontdekte in de jaren vijftig dat dit het meest verslavende beloningssysteem is dat bestaat. De onregelmatige beloning werkt verslavender dan een consistente.

Gokkasten zijn het bekendste voorbeeld. Je weet nooit wanneer je wint. Dat ‘nooit weten’ houdt je aan de machine. Stoppen voelt zinloos, want de volgende keer kan de jackpot zijn. Zie het als dopamineshotjes.

In relaties werkt hetzelfde mechanisme. Vaak onbewust, zelden met opzet, maar het effect is vrijwel identiek. Als iemand je soms warmte geeft en soms afstand, en jij kunt er geen touw aan vastknopen, dan gaat je brein op zoek naar het patroon. En zolang je dat patroon niet gevonden hebt, stop je niet met zoeken.

Wil je begrijpen hoe dit mechanisme van aantrekken en afstoten past in het bredere patroon van emotionele onbereikbaarheid? Het boek Liefdesbang van Hannah Cuppen (aff.) legt dit glashelder uit, inclusief waarom je blijft en wat je eraan kunt doen.

Hoe werkt het in een relatie?

Het werkt omdat je brein dopamine aanmaakt, niet zozeer op het moment van de beloning zelf, maar in de verwachting ervan. Onzekerheid verhoogt de dopamine-activiteit. Dat is waarom een sms na drie dagen stilte harder aankomt dan drie berichten op een dag. Waarom die ene warme avond na weken van afstand voelt als bevestiging dat het toch goed zit.

Het warm/koud patroon in de praktijk

Hij is een week lang aanwezig, attent. Deze keer lijkt hij er echt voor te kiezen. En dan, als je daar net aan gewend raakt, trekt hij zich terug. Hij reageert korter. Je ziet hem minder. Je voelt de afstand maar kunt er de vinger niet op leggen. Want wat is er nou eigenlijk gebeurd? Vervolgens ga jij je best om de aandacht terug te krijgen. Je past je aan. Je vraagt minder. Je bent begripvoller. En als hij dan weer dichterbij komt, voelt dat als beloning voor jouw inspanning. Terwijl er feitelijk niets veranderd is.

Op deze manier houdt dit patroon zichzelf in stand. Zijn wisselende beschikbaarheid traint jou als het ware erin om steeds harder je best te doen voor iets wat een stabiele partner gewoon standaard zou geven.

Waarom de goede momenten zo hard aankomen

Dit is het deel dat de meeste mensen niet begrijpen. Want ‘als het zo slecht is, waarom ga je dan niet weg?‘

Simpel: omdat de goede momenten niet gewoon goed zijn. Ze zijn intens. Ze voelen als fabtastisch, voelen als bewijs. Zie je wel, het kan ook anders. Zie je wel, hij kiest voor mij. Zie je wel, ik had gelijk om te blijven.

Die intensiteit is geen toevalligheid. Het contrast met de slechte momenten maakt de goede momenten groter dan ze eigenlijk zijn. Hoe dieper het dal, hoe hoger de berg erachter aanvoelt. En het is die berg waar je op blijft hopen.

Intermitterende bekrachtiging en vroege hechting

Wie opgegroeid is met een veilige, voorspelbare hechting zal dit patroon eerder herkennen als rood licht en de situatie verlaten. Wie opgegroeid is met onvoorspelbare liefde, nu warm en dan afwezig en dan kritisch, die kent dit ritme. Het voelt vertrouwd. Bijna als thuis.

Dat klinkt confronterend. Het is ook confronterend.

Als liefde voor jou vroeger betekende: soms aanwezig, soms weg, soms warm, soms koud, dan is een stabiele, consistente partner misschien niet wat je herkent als liefde. Onzekerheid voelt dan als iets wat er gewoon bij hoort.

Meer over hoe vroege hechting je huidige relaties bepaalt, lees je in mijn blog over hechtingsstijlen herkennen. En over hoe dit er concreet uitziet bij een partner met vermijdend gedrag: partner met bindingsangst.

Hoe herken je dat dit bij jou speelt?

Intermitterende bekrachtiging herken je vaak eerder aan je eigen gedrag dan aan dat van de ander. Aan hoe jij reageert op de wisselingen. Aan wat er met jou gebeurt in de goede en de slechte fases.

• Je bent opgelucht als hij weer ‘normaal’ doet, in plaats van dat je het als vanzelfsprekend ervaart
• Je past je gedrag aan om de warmte terug te krijgen
• Je denkt meer na over wat jij fout deed tijdens de koude fase dan over wat hij deed
• De goede momenten voelen disproportioneel groot en intensief
• Je bent meer bezig met begrijpen waarom hij zo is dan met de vraag of dit goed voor jou is
• Je hebt het al meerdere keren bijna beëindigd, maar de volgende warme fase hield je tegen

Herken je dit? Dan is dit geen kwestie van te lief zijn of te snel verliefd worden. Er is een patroon actief dat je getraind heeft om dit normaal te vinden.

Wat doe je ermee?

Begrijpen hoe intermitterende bekrachtiging werkt, maakt het niet automatisch makkelijker om eruit te stappen. Kennis is niet hetzelfde als verandering. Maar het geeft je wel iets om op terug te vallen op het moment dat de warmte weer terugkomt en alles opeens weer goed lijkt.

Op dat moment, als je weer bijna vergeet hoe het ervoor was, is de vraag niet ‘is hij veranderd?’ maar: ‘is dit patroon veranderd?’ Kijk naar het patroon over de afgelopen maanden. Één goed weekend is daarvoor geen bewijs.

Het patroon is de realiteit. De uitzondering is dat niet.

Wat ook helpt: kijken naar je eigen kant van de dynamiek. Waarom herkende jij dit patroon als iets wat op liefde lijkt? Wat maakt dat onzekerheid voor jou vertrouwder voelt dan rust? Dat is de vraag die er echt toe doet. Die los je op door te kijken naar wat jij meebrengt, los van of jij bij hem weggaat of niet.

Lees ook: een emotioneel onbereikbare man loslaten, specifiek over loskomen van dit patroon. En voor het bredere plaatje: emotioneel onbereikbare mannen, de meest gelezen blog op deze site.

Over waarom je steeds op hetzelfde type belandt: relatiepatronen doorbreken.